کاروانسرای شاه عباسی آوه

کاروانسرای آوه که در شهرستان ساوه روستای آوه واقع شده است در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۴۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این کاروانسرا مربوط به دوران صفوی می باشد .کاروانسرای آوه بین تپه آوه و آبادی مسکون جدید آن، قرار دارد که به دوره صفوی منسوب است. با توجه به اینکه در دوره مغول تمامی شهر تحت هجوم و جنایات مغولان تخریب و دچار رکود شد، تنها یک گمان می‌ماند و آن اینکه زمان ساخت بنا را دوران صفوی بدانیم که شاه‌عباس و درباریان به آبادی ایران علاقه‌مند بودند و به دستور شاه‌عباس کاروانسراهای متعددی در سراسر ایران ساخته است. هم‌چنین در این دوره مصالح آجری و پی‌های سنگی در کاروانسراهای مشابه با این بنا دیده شده که متعلق به این دوره هستند.چهار فضای گنبدداری که در گوشه‌های حیاط ساخته‌اند، وسعت‌های مختلفی دارند و اجزای دیوارهای آنها نیز متفاوت است. حفره‌هایی که در اتاق‌های اطراف حیاط و صحن‌های مقابل آن وجود دارد و در پلان به شکل نیم‌دایره رسم شده، بخاری‌های دیواری بوده است. در فاصله ۲۱.۷۰ متری از جبهه ورودی کاروانسرا پلکان گنبدداری به آب انبار زیر زمینی می‌رود و دو هواکش برج مانند آب انبار هنوز برجاست. به دلیل قرارگیری آوه در موقعیت استراتژیک و اقتصادی مناسب، هم‌چنین استقرار آن بر سر راه‌های بازرگانی در دوره‌های تاریخی متعدد، کاربرد تجاری و اقامتی داشته و نمی‌توان آن را در رده‌ی کاروانسراهای نظامی دانست، چرا که امنیت به فراوانی وجود داشته و اثری از عناصر نظامی نیز در آن یافت نشده است. از جمله دلایل دیگر دلایل، پیدا شدن ابزارهای معیشتی و وسایل زندگی در بررسی‌های باستان‌شناسانه در این محدوده است.در مورد روند شکل‌گیری بنای کاروانسرا با توجه به مدارک و شواهد موجود و قرارگیری قسمتی از این منطقه برسر راه جاده ابریشم که در گذشته بااهمیت‌ترین راه تجاری – بازرگانی منطقه بوده، همچنین با استناد به نوع معماری و کاربرد کاروانسرای آوه که یک کاروانسرای برون‌شهری و غیر نظامی بوده و با در نظر داشتن اهمیت آوه در دوران تاریخی صفویه می‌توان این گونه استنباط کرد که این کاروانسرا همچون دیگر کاروانسراهای موجود در این منطقه، از کاروانسراهای عباسی بوده که در دوران صفویه بنا شده است. معماری کاروانسرا کاروانسرا با مساحت حدود دو هزار و ۲۵۵ مترمربع دارای یک حیاط مرکزی بوده و از جمله کاروانسراهای با پلان متقارن است که به شکل چهار ایوانی ساخته شده است.ایوان‌های اصلی بر روی دو محور اصلی بنا – محور شمالی‌جنوبی و محور شرقی‌غربی- که بر روی یک پلان مربع هستند، قرار گرفته‌اند. این کاروانسرا دارای فرم کلاسیک یک کاروانسراست که تمامی فضاهای یک کاروانسرا شامل حیاط مرکزی، ورودی، ایوان، حجره و شترخان را داراست.اکثر طاق‌ها و پوشش‌های فضاها گنبدی است. مصالح ساختمانی مورد استفاده در این بنا شامل سنگ و آجر است. سنگ‌های لاشه‌ای در پی به کار رفته و تا ارتفاع زیر سکوها بالا آمده که البته در قسمت‌هایی قابل مشاهده است.